Ray Sasaki speelt trompet.
Het runnen van een beginnende uitgeverij was zo uitputtend dat ik een paar maanden geleden tot de conclusie kwam dat ik geen tijd meer aan schrijven kon besteden. Sterrenbeoordeling: Het feit dat ik overweldigd was en verantwoordelijkheid droeg jegens mijn auteurs, waren redenen genoeg om te stoppen. Ik heb nog niet vermeld dat ik steeds minder overtuigd was dat het veel verschil maakte of ik nu wel of niet schreef.
Wat ben ik toch naïef! Ik pak mijn pixels weer op, op welke onregelmatige ondergrond ik ook maar kan vinden. Mijn gebrek aan recensies heeft me doen inzien dat ik, lezers of niet, me genoodzaakt voel recensies te schrijven om te reflecteren op en uit te breiden over de impact van de kunstenaars die me raken – wat ze denken en doen. Wie kan groeien zonder discussie? Hoe kan ik van kunst genieten zonder de tijd die schrijven me kost om er diep over na te denken, in verhouding tot de generositeit en omvang van het werk dat kunst tot ons brengt?
Afgelopen weekend luisterde ik naar en sprak ik met de briljante muzikant en muziekdenker Ray Sasaki, die onder andere trompettist is van de Tone Road Ramblers. Ray vertelde dat hij al sinds zijn achtste trompet speelt. Met grote eenvoud legde hij zijn publiek uit dat trompet spelen net zoiets is als spreken. In wezen is hij tweetalig, en het is niet duidelijk of Engels zijn meest vloeiende taal is.
Dit deed me stilstaan, omdat het zo simpel, basaal en universeel toepasbaar is. Vaak willen we de moeite vermijden van het accepteren van kunstgeschenken die we moeten samenstellen met gereedschap dat beperkt is tot verbale communicatie. "Kunstenaar: Gewoon zeggen Vertel me wat je bedoelt! Wees je eigen museumstempel!”
Wanneer Sasaki spreekt muziek, Maakt het uit of ik dit in woorden begrijp? Natuurlijk wel: dat is wat de meesten van ons kennen. Kunst in al haar vormen wordt in een verbale wereld gebracht. Het is in de ruimte tussen muzikale, visuele of ruimtelijke taal (en ook literaire taal!) en onze pogingen om die te begrijpen dat betekenis, ontdekking en liefde ontstaan. Dit is de ruimte waar kritiek ons helpt Sasaki's klanken te waarderen, te bevragen en te bespreken, waar we hem direct of indirect kunnen bedanken. Door te schrijven kan ik anderen naar zijn muziek en de ideeënwereld leiden waartoe hij ons uitnodigt. Dit zijn de redenen om kritiek te schrijven – en te lezen. Of "recensies", zoals kritische stukken over één onderwerp worden genoemd. (zie The Tone Road Ramblers: Always Some Surprises)
Democratie van boekrecensies
Nu ik redacteur ben, ben ik me nog bewuster van de verwatering van recensies. In de beeldende kunst zien we al langer een afname van kunstrecensies in lokale kranten en de beknoptheid van de recensies die er nog wel zijn. Boekrecensies daarentegen lijken een renaissance door te maken, dankzij klantrecensies op de commerciële website van Amazon en vooral lezersrecensies op het sociale mediaplatform Goodreads.
Boekrecensies zijn essentieel in de literaire wereld. Ze informeren ons over waardevolle titels en geven ons de kans om er in gedachten over te discussiëren met deskundige gesprekspartners. Het is triest om te zien dat boekrecensies verdwijnen uit de weekendbijlagen van stadskranten, of dat ze, waar ze nog wel voorkomen, krimpen tot een beperkt aantal woorden. Er zijn er minder dan vroeger. Daarom dacht ik vandaag aan populaire online recensies.
Een boekrecensie is een ondertekend essay waarin het werk wordt beschreven, de thema's worden aangekaart en besproken, en het werk en de schrijver in verband worden gebracht met de bredere wereld. Het recensiegenre dat op websites floreert, vat simpelweg de plot of het argument van een werk samen en beoordeelt het op basis van de mening van de lezer – vijf sterren of één, duim omhoog of omlaag. Dit is geen boekrecensie. Het is een boekverslag of, als het voldoende beknopt is, reclametekst.
Goodreads is voor de actieve en enthousiaste lezer een soort brede en democratische boekenclub. Lezers hebben de voldoening om boekenlijsten bij te houden die als leesdagboek dienen. Ze worden gemotiveerd om meer te lezen door deel uit te maken van een virtuele omgeving met lezers die constant over boeken praten en beoordelingen vergelijken. Lezers genieten van het gezelschap van overlappende gemeenschappen met vergelijkbare smaken en interesses, wat er op zijn beurt toe kan leiden dat ze hun smaak in auteurs en genres verbreden. Ik denk dat Goodreads een aanwinst zou moeten zijn voor volwassen lezers in het algemeen, een club met bijeenkomsten op elk gewenst moment en zonder onontkoombare gewichtstoename.
Het is jammer dat Goodreads-berichten "recensies" worden genoemd, aangezien ze bijna nooit verder gaan dan een samenvatting van de plot en een beoordeling gebaseerd op een persoonlijke en excentrieke factor. Een boek krijgt een "1" omdat de lezer niet van boeken met veel personages houdt. Een ander krijgt een "5" omdat de recensent de schrijfstijl prachtig vindt (zonder enige onderbouwde reden), terwijl de meeste boekcritici die juist zouden afkeuren als zwaarmoedig. Kortom, analyse, specificiteit en vergelijking zijn in deze wereld moeilijk te vinden. Gezag gebaseerd op meningen die verder gaan dan persoonlijke smaak is zelden aanwezig.
Goodreads-recensies weerspiegelen op een ontmoedigende manier de wereld van "legitieme" boekrecensies. Sommige populaire boeken worden honderden keren gerecenseerd, terwijl minder bekende boeken (en dat blijven ze ondanks alle aandacht voor bestsellers) relatief onopgemerkt blijven. De connectie tussen kritiek en marketing is net zo gênant als de nieuwe kleren van de keizer. Hoewel de uitgeverswereld wemelt van de titels, zijn het het marketingbudget van een auteur of de eerdere boekverkoopcijfers die populaire en professionele recensenten aantrekken. Niemand wil gezien worden als iemand die een "overduidelijke" titel aanbeveelt: de meeste recensenten zijn erg conservatief en zullen niet snel zelf een nieuwe titel introduceren. Het is ook moeilijk om een gratis boek te weigeren dat via een goed geolied netwerk is ontvangen.
Ik vroeg een NPR-presentator die ooit in Columbus sprak waarom al die programma's van de zender steeds dezelfde één of twee boeken bespreken, terwijl er altijd zoveel andere boeken zijn om uit te kiezen. Hij ontweek de vraag met een lach.
Gaat deze recensie over oordelen? Een evaluatie? Duim omhoog of duim omlaag? Vertrouw me? Je zult het geweldig vinden?
Lang leve de lezers! Lang leve het delen van meningen, samen lezen, boeken uitwisselen en het in leven blijven! actueel. Maar laten we boekrecensies en opiniepublicaties op Goodreads en Amazon niet verwarren met kritiek – dat diepere, meer omvattende gesprek dat ons verder in een boek brengt en in de steeds groter wordende spiralen van ruimte, tijd en ideeën die eromheen draaien.
